ملاتونین؛ ملاتونین طبیعی در بدن در بررسی با قرص­‌های ملاتونین

ملاتونین هورمونی طبیعی است که توسط غده پینه‌آل در مغز تولید می‌شود و نقش کلیدی در تنظیم ریتم شبانه‌روزی بدن و آغاز خواب دارد و به همین دلیل، هماهنگی آن با چرخه خواب و بیداری برای کیفیت زندگی حیاتی است. عوامل متعددی مانند می‌توانند باعث کاهش ترشح طبیعی ملاتونین و اختلال در ریتم خواب شوند. در چنین شرایطی، مصرف مکمل‌های ملاتونین به‌عنوان یک گزینه علمی و ایمن برای بازگرداندن تعادل خواب، مورد توجه قرار گرفته است. در این مقاله به بررسی مکمل‌­های ملاتونین جهت جبران کاهش ترشح ملاتونین می_­پردازیم.

ملاتونین چیست و چگونه به‌طور طبیعی در بدن تولید می‌شود؟

ملاتونین (Melatonin) هورمونی است که توسط غده پینه‌آل (Pineal gland) در مغز ترشح می‌شود. این هورمون نقش مرکزی در تنظیم چرخه خواب و بیداری (circadian rhythm) دارد و ترشح آن در شب افزایش یافته و با تاریکی تقویت می‌شود، در حالی که نور، به‌ویژه نور با طول موج کوتاه، ترشح آن را مهار می‌کند. بدن انسان ملاتونین را به‌صورت خودکار تنظیم می‌کند: در شب بالا می‌رود، صبح کاهش می‌یابد و این چرخه روزانه، کیفیت خواب را تعیین می‌کند.

نیاز به مکمل ملاتونین علیرغم ترشح طبیعی آن در بدن

ملاتونین به‌طور طبیعی توسط غده پینه‌آل ترشح می‌شود و ریتم شبانه‌روزی بدن را تنظیم می‌کند. با این حال، در شرایطی تولید و ترشح ملاتونین در بدن که تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد، ممکن است ناکافی باشد:

قرارگیری مداوم در معرض نور مصنوعی و فناوری‌های عصر مدرن

استفاده طولانی‌مدت از صفحه‌نمایش‌ها (کامپیوتر، موبایل، تبلت) و نورهای مصنوعی با طول موج کوتاه (نور آبی)، ترشح ملاتونین را مهار می‌کند. علاوه بر این، نور محیطی شدید و غیراستاندارد در شهرهای بزرگ و روشنایی شبانه خیابان‌ها و ساختمان‌ها، سطح طبیعی ملاتونین را کاهش داده و آغاز خواب را به تأخیر می‌اندازد.

اختلالات ریتم شبانه‌روزی ناشی از کار شیفتی و سفرهای بین‌قاره‌ای

در افرادی که به‌طور مداوم در شیفت شب کار می‌کنند یا سفرهای طولانی با تغییر منطقه زمانی انجام می‌دهند (Jet lag)، ریتم طبیعی خواب-بیداری مختل می‌شود و ترشح ملاتونین هم‌زمان با چرخه شبانه‌روزی طبیعی بدن نیست. این وضعیت موجب خستگی، کاهش کیفیت خواب و اختلال در فعالیت‌های روزانه می‌شود.

استرس و اضطراب مزمن

شرایط استرس‌زا و اضطراب طولانی‌مدت با افزایش سطح هورمون کورتیزول همراه است. کورتیزول با اثر مهاری بر عملکرد غده پینه‌آل و گیرنده‌های ملاتونین، موجب کاهش ترشح طبیعی این هورمون می‌شود. در نتیجه، فرد با وجود ترشح ملاتونین، کیفیت خواب کاهش می‌یابد و زمان به خواب رفتن طولانی می‌شود.

افزایش سن

مطالعات نشان داده‌اند که با افزایش سن، تولید ملاتونین توسط غده پینه‌آل کاهش می‌یابد. این کاهش طبیعی، به ویژه در افراد سالمند، منجر به اختلالات خواب شبانه، کاهش مدت خواب عمیق و افزایش بیداری‌های شبانه می‌شود.

فواید مکمل­‌های ملاتونین فراتر از تنظیم خواب

مکمل‌های ملاتونین تنها در تنظیم ریتم شبانه‌روزی و بهبود کیفیت خواب مؤثر نیستند؛ بلکه دارای طیف وسیعی از اثرات فیزیولوژیک و سلامت‌محور می‌باشند که در مطالعات بالینی و آزمایشگاهی به اثبات رسیده‌اند:

کاهش اضطراب و بهبود خلق‌وخو

ملاتونین با تعدیل فعالیت سیستم GABAergic و کاهش سطح کورتیزول، موجب کاهش تنش روانی و اضطراب مزمن می‌شود. این اثر در افرادی که دچار بی‌خوابی ناشی از استرس هستند، مشهود است.

بهبود عملکرد مغز و سلامت نورون‌ها

اثرات آنتی‌اکسیدانی و محافظت‌کننده نورونی ملاتونین می‌تواند به حفظ سلامت سلول‌های مغزی کمک کند. بنابراین تمرکز و حافظه را در طول روز تقویت می‌کند.

تقویت سلامت سیستم ایمنی

ملاتونین با تحریک تولید سلول‌های NK (Natural Killer) و تعدیل پاسخ‌های التهابی، سیستم ایمنی را تقویت می‌کند و مقاومت بدن در برابر عفونت‌ها افزایش می‌یابد.

اثر آنتی‌اکسیدانی گسترده

ملاتونین با مهار استرس اکسیداتیو، از سلول‌ها در برابر آسیب ناشی از رادیکال‌های آزاد محافظت می‌کند و نقش حفاظتی در اندام‌های مختلف از جمله قلب و مغز دارد.

سلامت قلب و عروق

ملاتونین می‌تواند فشار خون شبانه را کاهش دهد، عملکرد عروق را بهبود بخشد. بنابراین از آسیب اکسیداتیو به سلول‌های قلب و عروق پیشگیری می‌کند.

کاهش سردردهای میگرنی

ملاتونین با تنظیم ریتم شبانه‌روزی و اثرات ضدالتهابی می‌تواند دفعات و شدت حملات میگرن را کاهش دهد.

کمک به مدیریت سندرم پیش از قاعدگی (PMS)

ملاتونین با اثر بر تعادل هورمون‌ها و تنظیم چرخه خواب–بیداری، می‌تواند علائم PMS از جمله اضطراب، تحریک‌پذیری و اختلالات خواب را تسکین دهد.

تنظیم ریتم شبانه‌روزی در اختلالات عصبی-رفتاری

مصرف مکمل ملاتونین در اختلالات نورولوژیک و رفتاری مانند اوتیسم، ADHD و بیماری آلزایمر می‌تواند به تنظیم ریتم شبانه‌روزی و بهبود کیفیت خواب و رفتار روزانه کمک کند.

جهت اطلاعات بیشتر کلیک کنید.

مکمل­‌های ملاتونین شرکت اکسیر آفرین آریا جهت جبران کمبود ترشح ملاتونین طبیعی در بدن، کمک‌­کننده و از انتخاب‌­های مناسب هستند

مکمل ملاتونین شرکت اکسیر آفرین آریا جهت جبران کمبود ملاتونین طبیعی

شرکت اکسیر آفرین آریا مکمل‌های ملاتونین در دوزهای مختلف طراحی کرده تا بر اساس شدت اختلال خواب، سن و شرایط فردی مورد استفاده قرار گیرند:

قرص ملاتونین

1-دوز 3 میلی‌گرم: مناسب برای بی‌خوابی خفیف یا افرادی که تازه مصرف ملاتونین را آغاز کرده‌اند و هدف صرفاً تنظیم خواب است.

2-دوز 5 میلی‌گرم: مناسب برای بی­‌خوابی متوسط یا افرادی که بی‌خوابی آن­‌ها تأثیر بیشتری بر عملکرد روزانه و زندگی دارد یا دوز پایین‌تر پاسخ کافی نداده است.

3-دوز 10 میلی‌گرم: برای بی‌خوابی شدید و مخل زندگی روزمره، سفرهای بین‌قاره‌ای با جت‌لگ قابل توجه یا بیماران خاص (مصرف این دوز نیاز به تجویز و نظارت پزشک دارد.)

نتیجه‌­گیری

ملاتونین یکی از مولفه‌های کلیدی در حفظ ریتم شبانه‌روزی و کیفیت خواب است. در شرایطی که تولید طبیعی آن در بدن ناکافی یا مختل می‌شود، مصرف مکمل‌های استاندارد ملاتونین می‌تواند به تنظیم خواب کمک کند. مکمل‌های ملاتونین استاندارد، برخلاف ملاتونین تولید شده در بدن که میزان آن بسته به عوامل محیطی و فردی متغیر است، دوز کنترل‌شده و ثابت ارائه می‌دهند؛ بنابراین امکان تنظیم ریتم خواب به شکل هدفمند فراهم می‌شود.

شرکت اکسیر آفرین آریا با محصولات ملاتونین در دوزهای متفاوت انتخاب گسترده‌ای برای بیماران و پزشکان فراهم کرده است که به راحتی بتوانند کمبود ترشح طبیعی این هورمون در بدن و عواقب ناشی از آن را جبران کنند.

ملاتونین چیست؟

ملاتونین هورمونی است که توسط غده صنوبری (Pineal gland) در مغز ترشح می‌شود و نقش اصلی آن تنظیم چرخه خواب-بیداری است. ترشح این هورمون در هنگام تاریکی افزایش یافته و باعث احساس خواب‌آلودگی می‌شود. به همین دلیل، از آن به‌عنوان “هورمون خواب” یاد می‌شود.

جهت اطلاعات بیشتر کلیک کنید.

مکانیسم ملاتونین در بدن

ملاتونین به عنوان یک ماده سیگنال‌دهنده عصبی-هورمونی عمل می‌کند. با اتصال به گیرنده‌هایی در ناحیه هیپوتالاموس، ریتم شبانه‌روزی بدن را تنظیم می‌کند. از مکانیسم‌های اثر آن می‌توان به کاهش دمای مرکزی بدن، کاهش فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک و افزایش ترشح نوروترانسمیترهای مهاری مانند GABA اشاره کرد که همگی شرایط فیزیولوژیک برای شروع خواب را فراهم می‌کنند.

منابع ملاتونین

1-منابع داخلی: تولید و ترشح توسط غدد پینه­آل مغز

2-منابع گیاهی: گیلاس، گردو، موز، گوجه‌فرنگی، جو دوسر، برنج، ذرت

3-منابع حیوانی: شیر، تخم­مرغ، ماهی

4-مکمل‌­های ملاتونین: به شکل­‌های قرص، کپسول، ساشه، قطره یا اسپری زیرزبان و در دوزهای مختلف

این منابع می‌توانند در کنار رعایت بهداشت خواب به بهبود کیفیت خواب و سلامت عمومی کمک کنند.

مزایای ملاتونین نسبت به داروهای خواب­‌آور شیمیایی

-کاهش خطر وابستگی و اعتیاد

-ایمنی بالا و عوارض جانبی کمتر (صرفا خواب‌­آلودگی صبحگاهی یا سردرد خفیف)

-ایمنی در مصرف بلندمدت

-تاثیرات فراتر از خواب

میزان دوز توصیه شده ملاتونین

کودکان 3 تا 5 سال: 1 تا 2 میلی گرم روزانه (با مشورت پزشک)

کودکان 6 تا 12 سال: 1 تا 3 میلی گرم روزانه (با مشورت پزشک)

ملاتونین در کودکان

نوجوانان 12 تا 18 سال: 1 تا 5 میلی گرم روزانه

بزرگسالان: 1 تا 5 میلی گرم روزانه

بزرگسالان بالای 65 سال و زنان باردار و شیرده: با مشورت پزشک مصرف کنند.

نکات مهم در مصرف ملاتونین

مکمل‌­های ملاتونین بهتر است 30 الی 60 دقیقه قبل از خواب مصرف شوند.

در کودکان زیر 12 سال و در بیماران با شرایط خاص (مانند افراد مبتلا به تشنج و اختلالات خونریزی)، مشورت با پزشک ضروری می‌­باشد.

در زنان باردار، زنانی که قصد بارداری دارند و در زنان شیرده تنها با دستور پزشک مصرف شود.

از مصرف همزمان این مکمل­‌ها با سایر داروهای خواب­‌آور و نیز الکل اجتناب شود.

منابع

نویسنده

دکتر نریمان لشگری

محقق و داروساز